بیماران مزمن، قربانیان خاموش
!! پشت خطوط جنگ علیه ایران
در ایران، میلیونها نفر با بیماریهایی زندگی میکنند که بدون درمان مداوم قابل کنترل نیستند: بیماران سرطانی که باید دورههای شیمیدرمانی را بدون وقفه ادامه دهند، بیماران مبتلا به اماس که به داروهای خاص وابستهاند، بیماران دیابتی که بدون انسولین در معرض خطر مرگ قرار میگیرند، مبتلایان به تالاسمی که برای زنده ماندن به تزریقهای منظم خون نیاز دارند، یا بیماران هموفیلی که حتی یک زخم کوچک برایشان میتواند به یک بحران مرگبار تبدیل شود.
بیشتر بخوانید: رقص بر ویرانهها؛ چرا بخشی از دیاسپورا برای جنگ شادی میکند؟
با شروع جنگ در ایران، نخستین نشانههای فروپاشی این زنجیره درمانی آشکار شده است. گزارشهای منتشرشده از داخل ایران نشان میدهد بسیاری از مطبها و مراکز درمانی خصوصی تعطیل شدهاند، برخی پزشکان شهرهای درگیر حملات مداوم را ترک کردهاند و بیمارستانها با موجی از مجروحان جنگی روبهرو شدهاند. در چنین شرایطی، بسیاری از بیماران مزمن دیگر امکان دسترسی به پزشک معالج خود را ندارند.
بیشتر بخوانید: هشدار هیات حقیقتیاب سازمان ملل: ایران در منگنه سرکوب و جنگ
فاطمه. ش. بیمار مبتلا به سرطان که اتفاقا نیازمند جراحی فوری است، ناچار است در این روزها به علت عدم دسترسی به فوق تخصص جراح خود تا بعد از عید نوروز منتظر نوبتدهی بماند. او به دویچهوله فارسی میگوید شرایط بیماریاش به قدری وخیم هست که باید قبل از سال نو جراحی شود ولی اصلا این امکان برایش فراهم نیست.
اختلال در حملونقل، کمبود سوخت، قطع اینترنت و آسیب دیدن زیرساختهای شهری نیز دسترسی به دارو را برای بسیاری از بیماران با مشکل جدی روبهرو کرده است. برخی داروها باید در شرایط خاص دمایی نگهداری شوند و قطع برق میتواند به فساد آنها منجر شود. در همین حال، اختلال در سیستم توزیع دارو و مشکلات واردات باعث شده خانوادهها برای تهیه داروهای حیاتی با دشواریهای فزایندهای روبهرو شوند.
بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، از آغاز درگیریهای اخیر در خاورمیانه تاکنون نزدیک به ۱۹۰۰ نفر در ایران و لبنان جان خود را از دست دادهاند. این سازمان اعلام کرده است که تنها در ایران دستکم ۱۲۵۵ نفر کشته و بیش از ۱۵ هزار نفر زخمی شدهاند و حدود ۱۰۰ هزار نفر نیز در داخل کشور آواره شدهاند. همزمان گزارش شده است که ۱۳ نفر از کادر درمان نیز از زمان آغاز حملات کشته شدهاند و چندین مرکز درمانی آسیب دیده یا تخریب شدهاند.
به گفته متخصصان، در شرایط جنگی، سیستم سلامت به سرعت تحت فشار قرار میگیرد: بیمارستانها با کمبود نیرو و تجهیزات مواجه میشوند، جراحیهای برنامهریزیشده به تعویق میافتد و خدمات حیاتی مانند واکسیناسیون یا درمان بیماریهای مزمن مختل میشود.
دو پزشک و فعال حقوق بشر، دکتر حسن نائب هاشم و دکتر حمید همتپور، در گفتوگو با دویچهوله فارسی نسبت به ابعاد گسترده بحران بهداشتی در ایران در روزهایی که این کشور طعم جنگ را میچشد هشدار دادهاند؛ بحرانی که احتمال فروپاشی نظام درمانی را در بر می گیرد.
جنگ و تهدید بنیادینترین حق بشر
دکتر حسن نائب هاشم، پزشک و فعال حقوق بشر، میگوید هنگامی که جنگ آغاز میشود، پیش از هر چیز اساسیترین حق انسانی یعنی “حق حیات” به شکل جدی در معرض تهدید قرار میگیرد. او توضیح میدهد که با نقض این حق بنیادی، سایر حقوق اساسی انسان نیز به سرعت آسیب میبینند؛ از جمله حق برخورداری از سلامت و بهداشت.
به گفته او، تجربه جنگهای مختلف نشان میدهد که پیامدهای انسانی جنگ تنها به کشتهشدگان محدود نمیشود: «آمارها نشان میدهند که در پی هر نبرد، تعداد مجروحان معمولاً بین سه تا شش برابرِ جانباختگان است؛ مجروحانی که بخش بزرگی از آنان دچار معلولیتهای دائمی میشوند.»
دکتر حمید همتپور نیز میگوید فشار ناشی از افزایش شمار مجروحان جنگی میتواند ظرفیت نظام درمانی را به سرعت فراتر از توان آن ببرد. او توضیح میدهد که در برخی مناطق، افزایش ناگهانی تعداد مجروحان باعث شده حتی در تأمین داروهای عمومی و آنتیبیوتیکها نیز مضایقه جدی ایجاد شود؛ مسئلهای که بهویژه در استانهای غربی نظیر ایلام و کرمانشاه گزارش شده است.
در کنار آسیبهای مستقیم جسمی، تخریب زیرساختهای بهداشتی نیز یکی از پیامدهای جدی جنگ است. نائب هاشم میگوید در شرایط جنگی زیرساختهای بهداشتی اغلب هدف آسیبهای مستقیم قرار میگیرند و این موضوع میتواند بحرانهای ثانویه خطرناکی ایجاد کند.
در همین زمینه دکتر همت پور نیز به پیامدهای گسترده اختلال در زیرساختهای شهری اشاره میکند. او میگوید قطع برق ناشی از بمبارانها در مناطق مختلف تهران بسیاری از فرآیندهای بیمارستانی را مختل کرده است. علاوه بر این، قطع اینترنت و اختلال در خطوط تلفن باعث شده هماهنگی میان پزشکان نیز با دشواری جدی روبهرو شود.
به گفته او، پزشکانی که به استانهای شمالی مانند گیلان و مازندران رفتهاند حتی برای اطلاع از وضعیت یکدیگر نیز با مشکل مواجهاند و امکان مشاورههای پزشکی از راه دور نیز از بین رفته است.
به گفته دکتر نائب هاشم، در شرایط جنگی سیستم درمانی به سرعت به سمت فلج شدن حرکت میکند. تخریب بیمارستانها و نبود امکان فعالیت ایمن برای پزشکان میتواند بسیاری از خدمات درمانی را متوقف کند.
او میگوید یکی از پیامدهای این وضعیت توقف خدماتی مانند واکسیناسیون است. علاوه بر این، قطع زنجیره توزیع دارو و فساد داروها به دلیل قطع برق یخچالها میتواند دسترسی بیماران به داروهای حیاتی را از بین ببرد.
به گفته او، بیشترین خطر متوجه بیماران مبتلا به بیماریهای مزمن و خاص است؛ بیمارانی که برای ادامه زندگی به داروهای خاص وابستهاند.
جنگ؛ «تحریم به توان چند»
نائب هاشم معتقد است جنگ در عمل به معنای “تحریم به توان چند” است. او توضیح میدهد که توقف فعالیت کارخانههای داروسازی و اختلال در حملونقل دارویی تنها بخشی از این بحران است.
به گفته او، مشکل دیگر نبود منابع مالی برای تأمین داروهای خاص است؛ داروهایی که گاه هزینه آنها به ده هزار یورو در ماه میرسد.
او هشدار میدهد که در چنین شرایطی “مافیای دارو” شکل میگیرد؛ شبکههایی که با کنترل بازار سیاه دارو، عرضه داروهای تقلبی یا فروش آنها با قیمتهای بسیار بالا، وضعیت را وخیمتر میکنند.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
بحران دارو در استانها و مناطق پیرامونی
دکتر همت پور میگوید در مورد تجهیزات مصرفی پزشکی مانند کیتهای تشخیصی، پانسمان، سرم و وسایل بخیه، در حال حاضر در کلانشهرهایی مانند تهران کمبود حاد گزارش نشده است.
او توضیح میدهد که در شهر مشهد نیز به دلیل ذخایر استراتژیک آستان قدس رضوی وضعیت نسبتا با ثبات گزارش شده است.
با این حال، به گفته او در مناطق پیرامونی و استانهای مرزی وضعیت کاملا متفاوت است. کمبودهایی که پیش از این نیز وجود داشت اکنون به شکل جدی تشدید شده است.
او میگوید در استانهای غربی مانند ایلام و کرمانشاه، پس از افزایش تعداد مجروحان، حتی در تأمین داروهای عمومی و آنتیبیوتیکها نیز مشکلات جدی وجود دارد.
بحران داروهای بیماران خاص
در حوزه داروهای بیماران خاص، بحران بسیار جدیتر است.
به گفته همت پور، با وجود ادعای وزارت بهداشت درباره وجود “ذخایر استراتژیک”، عدم عرضه این داروها به خانوادهها نشان میدهد یا چنین ذخایری وجود ندارد یا امکان توزیع آنها فراهم نیست.
او هشدار میدهد بیماران مبتلا به هموفیلی و بیماریهای نادر که داروهایشان در دسترس عمومی نیست، در صورت ادامه این وضعیت بیش از چند هفته با بحرانی غیرقابل جبران روبهرو خواهند شد.
بحران نیروی انسانی در نظام سلامت
به گفته همت پور، برای درک وضعیت دسترسی به پزشکان متخصص باید به روندهای گستردهتر نظام سلامت توجه کرد.
او میگوید موج مهاجرت پزشکان و پرستاران در سالهای اخیر تأثیر جدی بر این سیستم گذاشته است: «پس از دوران کرونا، دهها هزار پرستار از چرخه خدمت خارج شدند و هرگز بازنگشتند. در کنار این مسئله، توزیع ناعادلانه تخصصها نیز بحران را تشدید کرده است. ممکن است در تهران برای یک تخصص چندین پزشک وجود داشته باشد، اما در شهری مانند اهواز تنها یک متخصص حضور داشته باشد که آن هم به صورت پزشک پروازی فعالیت کند.»
تعطیلی مطبها و افزایش فشار بر پزشکان
با آغاز جنگ، این مشکلات شدت بیشتری گرفته است. به طوری که بسیاری از پزشکان دوتابعیتی از طریق مرزهای زمینی ارمنستان و ترکیه کشور را ترک کردهاند. هرچند حکومت جلوی خروج بسیاری از پزشکان از مرزها را نیز گرفته است. همچنین بسیاری از مطبهای خصوصی در تهران تعطیل شده و برخی پزشکان پایتخت را ترک کردهاند.
به عقیده همت پور این وضعیت باعث شده بار مراجعات به پزشکان باقیمانده به شدت افزایش یابد. به گفته او، در برخی مناطق تهران یک پزشک مجبور است روزانه بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ بیمار را ویزیت کند؛ رقمی چند برابر ظرفیت معمول.
بیمارستانهای فرسوده و خطرات ساختاری
به گفته همت پور، وضعیت ساختمان بسیاری از بیمارستانهای تهران نیز نگرانکننده است.
او میگوید بیش از ۶۰ درصد بیمارستانهای پایتخت فرسوده هستند. برای مثال، بیمارستان امیرالمؤمنین، که یک مرکز تخصصی گوش، حلق و بینی است، به قدری لرزان است که حتی یک انفجار در نزدیکی آن میتواند موجب ریزش کامل ساختمان شود.
از سوی دیگر، گزارشهایی وجود دارد که برخی بیمارستانهای امنیتی مانند سجاد ۱ و ۲ و خاتمالانبیا در تهران به دلیل داشتن زیرزمینهای مستحکم به محل استقرار و زندگی مسئولان بلندپایه تبدیل شدهاند؛ مسئلهای که در صورت حملات نظامی میتواند امنیت این مراکز درمانی را نیز به خطر بیندازد.
بیشتر بخوانید: “۳۰۰ رویداد مشکلساز برای محیط زیست” در جنگ با ایران
چالش کمکهای بشردوستانه بینالمللی
به گفته هر دو پزشک، در صورت طولانی شدن جنگ و از کار افتادن بیمارستانهای شهری، حضور نهادهای بینالمللی برای کمکرسانی ضروری خواهد بود.
با این حال همتپور میگوید حکومت ایران نگاه بدبینانهای به چنین نهادهایی دارد و کارکنان خارجی را گاه به عنوان “جاسوس” تلقی میکند.
این در حالیست که در حال حاضر دفتر سازمان پزشکان بدون مرز در تهران اجازه هیچگونه تحرکی ندارد.
او میگوید در صورت وخامت اوضاع، یکی از گزینهها ایجاد بیمارستانهای صحرایی توسط صلیب سرخ در خارج از شهرها خواهد بود؛ اما حتی چنین اقدامی نیز با چالشهای امنیتی جدی روبروست.
بحران غذا و سوءتغذیه
دکتر نائب هاشم میگوید پیامدهای جنگ تنها به حوزه سلامت محدود نمیشود و اقتصاد و امنیت غذایی جامعه را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
او توضیح میدهد که کمبود بنزین و اختلال در شبکههای ارتباطی میتواند زنجیره کشاورزی و حملونقل مواد غذایی را مختل کند. نتیجه چنین وضعیتی افزایش خطر سوءتغذیه و گرسنگی، بهویژه در میان کودکان است.
به گفته او، بسته شدن اینترنت و نبود آمار دقیق نیز باعث میشود تصویر روشنی از وضعیت واقعی جامعه در دست نباشد. در چنین شرایطی افزایش شدید قیمت مواد غذایی میتواند دسترسی طبقات فقیر به حداقل مواد غذایی را نیز ناممکن کند.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
او هشدار میدهد کودکانی که پیش از این نیز تنها با یک وعده غذا در روز زندگی میکردند اکنون در معرض یک فاجعه انسانی قرار دارند.
پیامدهای روانی جنگ
جنگ تنها بدن انسانها را هدف قرار نمیدهد، بلکه پیامدهای روانی گستردهای نیز به همراه دارد.
به گفته این فعال حقوق بشر ساکن اتریش، اختلالاتی مانند بیخوابی، افسردگی و اضطراب شدید حتی در میان ایرانیان خارج از کشور نیز مشاهده میشود، اما وضعیت در داخل کشور به مراتب وخیمتر است.
او میگوید “اختلال استرس پس از سانحه” یکی از پیامدهای مستقیم حضور در مناطق تحت بمباران و تجربه موج انفجار است؛ اختلالی که میتواند شرایط روانی جامعه را به شدت بحرانی کند.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر