شاپور شهبازی فرزند راستین ایران از همان اولین سالهای زندگی دلبسته تاریخ و فرهنگ ایران بود. پس از گذراندن دوره کارشناسی در رشته تاریخ و جغرافیا در ایران و دانشگاه پهلوی شیراز (شیراز فعلی) در دانشگاه لندن، دکترای باستانشناسی دوره هخامنشی گرفت.
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از ایسنا، آیین بزرگداشت زندهیاد پروفسور شاپور شهبازی، تاریخنگار و باستانشناس پرآوازه ایرانی در شهر شیراز برگزار شد. بنیاد ایرانشناسی شاپور شهبازی با همکاری مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس، چهارشنبه نهم مهرماه در آیینی یاد و خاطره شادروان پروفسور شاپور شهبازی را گرامی داشت.
همایش با سخنان مجری، افروز نجابتیان، آغاز و در سخنانی کوتاه به معرفی زندهیاد استاد شاپور شهبازی پرداخت. پس از آن، مدیر مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس ـ مرجان یزدان پناهی ـ به مهمانان خوشآمدگویی گفته و در سخنانی شادروان شهبازی را اَرج نهاده و یادشان را گرامی داشت.
نازیلا شهبازی، مدیر بنیاد ایرانشناسی شاپور شهبازی در گزارشی به فعالیتها و فعالیتهای انجامشده در سالهای گذشته پرداخت و گفت: «تاکنون سی همایش علمی در بزرگداشت و یاد استاد شهبازی در سراسر کشور از سوی بنیاد ایرانشناسی شاپور شهبازی برگزار میشود و چندین آیینهای گرامیداشت ادامه خواهد داشت.»
شهبازی همچنین به زندگانی شادروان شاپور شهبازی پرداخت و افزود: «شاپور شهبازی فرزند راستین ایران از همان اولین سالهای زندگی دلبسته تاریخ و فرهنگ ایران بود. پس از گذراندن دوره کارشناسی در رشته تاریخ و جغرافیا در ایران و دانشگاه پهلوی شیراز (شیراز فعلی) در دانشگاه لندن، دکترای باستانشناسی دوره هخامنشی گرفت و با ارادهای استوار برای خدمت به میهن بازگشت. استاد در سال ۱۳۵۳خورشیدی، بنیاد تحقیقات هخامنشی را در پارسه (تختجمشید) راهاندازی کرد تا پژوهش و کاوشهای باستانشناختی درباره یکی از درخشانترین دوران تاریخ ایران سامان داشته باشد.»
مدیر بنیاد ایرانشناسی شاپور شهبازی ادامه داد: «آثار و نوشتههای زندهیاد استاد شهبازی بیش از آن است که در سخنانی به همه آنها پرداخته شود. از کتاب کورش بزرگ او که در سال 1349 خورشیدی، جایزه کتاب برتر سال را تا کتابهای جهانداری داریوش بزرگ، یک شاهزاده هخامنشی، راهنمای مستند و مصور سهگانه تختجمشید، نقش رستم و پاسارگاد، تاریخ ساسانیان و بیشمار جُستارهای آلمانی (مقالهها) در زمینه تاریخ و فرهنگ ایرانی به زبان انگلیسی، دریافت کرد. پژوهشگران و اساتید دانشگاه در سراسر جهان است.
عبدالرسول خیراَندیش، استاد گروه تاریخ دانشگاه شیراز با موضوع «نام تختجمشید» اولین سخنران علمی همایش بزرگ زندهیاد استاد شاپور شهبازی بود. او گفت: «ما برآنیم تا بررسی کرده و بدانیم به گونهای مستند از کِی و به وسیله چه کسانی نام «تختجمشید» بر این بنای هخامنشی که با نام علمی «پارسه» میشناسیم، گذاشته شده است. همه پرسش، درباره نامهای جغرافیایی جدید ندارد. به هر روی، گاهی پرسیده می شود که چرا به آن «مسجدسلیمان» یا «مَزگت سلیمان» یا چیزهایی که آن گفته شده است. و دیگر اینکه برخی میگویند، جمشید کیست؟ در شاهنامه فردوسی شخصیتی پرآوازه و نامدار است.»
خیراندیش افزود: «در این جا سخنان من به بررسی اوایل دوران اسلامی و سده چهارم مَهی (قمری) است. از این دوره نوشتهها از جنبه مذهبی بیرون رفته و فاصله میگیرد و به نوشتههای جغرافیایی تبدیل میشود و یا کتابهایی ویژه که درباره تاریخ ایران نگارش میشود.»
این استاد دانشگاه شیراز پس از گُریزی به شهر «استخر» در نزدیکی پارسه و بیان توضیحاتی درباره این شهر نامدار ساسانی و رخدادهای در پیوند با ایرانیان زرتشتی به موضوع اصلی خویش بازگشت و گفت: «نخستین بار استخری در کتاب مَمالِکُ المَسالک مینویسد در این جا بنایی است که آن سلیمان است. اما توده مردم (عوام) پارس آن را به جمشید نسبت میدهند. کمی پس از استخری، اِبن حوقَل در کتاب صوره الارض که از نوشتار استخری بهره برده، ولی چیزهایی را بدان افزوده است. اِبن حوقَل، این جمله استخری را که بنا به آنِ سلیمان را دگرگون کرده است و مینویسد مردمی که حوصله تحصیل و تحقیق میکنند، اینجا را از آنِ جمشید میدانند. اما مَقدسی دیگر نویسنده آن زمان باز اِنتساب این نام به جمشید را مطرح کرده و مینویسد، برخی میگویند، اینجا را جمشید ساخته است. با این همه، بهترین تفسیرها از پارسه را اِبن بلخی در فارسنامه آورده است.»
خیراَندیش درباره موضوع واژه «عوام» نیز توضیحاتی را بیان کرده و به واکاوی آن پرداخت.
پخش بخشی از مستند «چهارراه تمدن» که درباره زندهیاد پروفسور شاپور شهبازی و پرسش و پاسخهای علمی او به فرنگیان درباره ایران باستان از دیگر بخشهای همایش بزرگداشت استاد شهبازی بوده است.
کورش کمالی سروستانی، مدیر دانشنامه فارس نیز دیگر سخنرانان همایش بزرگداشت زندهیاد شاپور شهبازی بود. او در آغاز سخنان خود درباره کارهای پژوهشی استاد شهبازی گفت: «شادروان شاپور شهبازی در ۲۸ سال و در سال ۱۳۴۹ خورشیدی کتاب ارزشمند جهانداری کورش بزرگ را به زبان پارسی نگاشت. تا آن زمان هیچ فرد ایرانی کتابی علمی در این زمینه ننوشته بود و آثار به جا مانده، همگی از فرنگیان بوده است و این کتاب نخستین نوشتار به زبان پارسی درباره شاهنشاه هخامنشی است. همچنین اولین کتاب راهنمای مصور تختجمشید و نقش رستم را در سالهای 1356 و 57 خورشیدی زمانی که ریاست بُنداد هخامنشیان را بر دوش داشت، به زبان پارسی نگاشت. و کتاب راهنمای پاسارگاد استاد پس از سال 57 خورشیدی به چاپ میرسد و تا آن زمان هیچ کتابی در این زمینه از پژوهشگران ایرانی وجود نداشت و تنها یکسری بروشور و کاتالوگ به زبان پارسی بیشتر در دسترس نبود. بُنیادگذاری و سرپرستی بُنداد تحقیقات هخامنشی در سال ۱۳۵۳خورشیدی دورههای طلایی به شماره میآید برای ساماندهی محوطه پارسه (تختجمشید) و پژوهشهای هخامنشی.»
کمالی سروستانی همچنین به جنبه دیگری از زندگانی زندهیاد استاد شهبازی پرداخت و افزود: «از میان چکامهسُرایان (شاعران) میگوید شاه استاد با حافظ و سعدی همنغمه بود، ولی با فردوسی بین شاهنامه، اُنسی دیرینه داشت و کتاب ارجمند زندگینامه تحلیلی فردوسی او، این نامه را از استاد شهبازی مینویسد و این عشق را از خود مینویسد. پارسه یا همان تختجمشید دانش. از سویی، شاپور شهبازی نامی است که با تاریخ و هنر و تمدن. گرانمایه دانشمندی که نه تنها تاریخ را میخواند، بلکه با درایت ویژه خود در لابهلای سنگ و اسناد گذشته را لمس میکند. ای که گاهی خاموش می شود یا فراموش می شود و غبار گرفته بود. اما استاد به آن زندگی میبخشید با هر نوشته، با هر سخن و کتابی. او نه تنها تاریخ هخامنشی را بازخوانی میکرد که عشق و حرمت میراث ایران را زنده نگاه میداشت.»
مدیر پیشین مرکز اسناد و کتابخانه ملی فارس در پایان این بخش از سخنان خود گفت: «جای خالی استاد، دریغ و دردی است برای ما. اما هماینک پس از ۱۹ سال درگذشت او، ما میراثدار فرهنگ غنی هستیم که از او به یادگار داریم. فرهنگی که بر ما است پس از او، اَرجش نهیم و گسترشش دهید. جامعه علمی و فرهنگی ایران، فرهنگوری توانمند را از دست داده است، مردی که تا پایانیترین روزهای زندگی نمیشود.»
همچنین موضوع سخنرانی دکتر کمالی سروستانی، «پارسه، نماد هخامنشی» بود که در این زمینه توضیحاتی را بیان کرد.
جواد جعفری، باستانشناس و سرپرست پایگاه جهانی پارسه (تخت جمشید) دیگر سخنرانان همایش بزرگداشت شاپور شهبازی بود. جعفری گزارشی از اقدامهای انجام شده حفاظتی و ساماندهی محوطه و غیره را در پارس ماه گذشته که در میراث جهانی صورت گرفته، تشریح کرد. او یکی از کارهای مهم را ساماندهی مخزن موزه پارسه عنوان کرد که در جنگ ۱۲ روزه، فرصتی را برای این کار به وجود آورده است. همچنین، این فعالیتها و اقدامهای پیشرو، گزارشی را تشریح کرد.
پخش نماهنگی با نام «تنگ بُلاغی» از شادروان پروفسور شاپور شهبازی و توضیحاتی دربارۀ این تنگه یا دره، دیگر بخش برنامه بود.
کامیار عبدی از گروه باستانشناسی دانشگاه شهیدبهشتی تهران، واپسین سخنران همایش بزرگداشت استاد شهبازی با موضوع «شادروان شاپور شهبازی و کلیتگرایانه پژوهشهای ایرانباستان» بود.
عبدی گفت: «شادروان شاپور شهبازی، نقطه عطفی در پژوهشهای ایران باستان به شماره میآید. زمانی که به پیش از نگاه میاندازیم، بیشتر نوشتارها و جستارها و کتابها از دوره هخامنشی تا ساسانی بر پایه سرچشمههای یونانی و رومی است. اما پس از حضور زندهیاد شهبازی، تحولی شگرف در زمینه پژوهشهای ایران باستان رخ میدهد. از اولین کتاب استاد شهبازی کورش بزرگ تا واپسین اثر بزرگ آن که تاریخ ساسانیان است و دیدگاهی نو و تازه از مهمترین دوره ایران باستان را به نمایش میگذارد. پیشتر باختریان (غربی) بر این باور بودند که ایرانیها زیاد اهل نوشتن و سرچشمههایی (منابع) بودند که ما میتوانم در تاریخ ایران باستان از دوره هخامنشی تا ساسانی استفاده کنیم، بیشتر یونانی یا رومی است که به هر روی بیگانگان بوده و در تاریخ نگاریها را رقم میزده است. زیرا زمانی که قلم در دست دشمن است نمیتوانم زیاد به نوشتههای آنان استناد کرد. اما زندهیاد شاپور شهبازی از سرچشمههای ایرانی در نوشتارهای خود بسیار بردند و آنها را در کنار سرچشمههای یونانی و رومی قرار داده و همسنجی کردند. همچنین از سرچشمه های خاور نزدیک و عبرانی و یهودی و سُریانی بهره بردند و تحولی در پژوهشهای ایرانشناسی انجام شد. از سویی، در دهه ۷۰ و ۸۰ میلادی تا سال ۲۰۰۰ میلادی که استاد شهبازی زنده هستند و نوشتههای خود را به ایرانیان میرسانند و مدخلهایی را هم در دانشنامه ایرانی وارد میکنند و میکنند و از آنجایی که میبینیم تحولی در پژوهشهای ایران باستان رخ میدهد. اینها به ما کمک میکنند که یک دیدگاه کلیتگرایانه نسبت به ایران باستان بیاوریم، و این موضوع را ما وامدار زندهیاد شاپور شهبازی هستیم و مکتب بومی تاریخ ایران هماینک راهاندازی شده است.»
بخش همایش بزرگداشت شاپور شهبازی که به قلم سیاووش آریا، کُنشگر و پژوهشگر میراث فرهنگی گزارش شده است، پخش نماهنگ «عشق و خاک» بود که بزرگان فرهنگ و تاریخ و ادبیات پارس و خانوادۀ بزرگ شهبازی دربارۀ او سخنانی را در فیلم بیان می کنند.
شاپور شهبازی در ۱۳ شهریورماه ۱۳۲۱خورشیدی در شهر شیراز زاده و در ۲۵ تیرماه ۱۳۸۵خورشیدی بر اثر بیماری سرطان معده درگذشت و پیکر را در کنار آرامگاه حافظ، چکامهسُرای نامدار شیرازی در بخش هنرمندان و نامآوران سرزمین فارس به خاک سپردند.
در آیین بزرگداشت شاپور شهبازی با وجود دعوت از مدیرکل و معاونت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی از سوی خانواده شهبازی، به چندین شعارها و تأکیدهای وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در پاسداشت بزرگان فرهنگ و ایرانی، هیچیک حضوری نداشت.
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر