آموزش و پرورش در دوران قیام مردم ایران (۱۴۰۴)
مقدمه
سال ۱۴۰۴ را میتوان یکی از حساسترین مقاطع تاریخ معاصر ایران دانست؛ سالی که با گسترش نارضایتیهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی، شاهد شکلگیری قیامی فراگیر در میان اقشار مختلف جامعه، بهویژه جوانان و دانشآموزان بود. در این میان، نظام آموزش و پرورش نهتنها از این تحولات متأثر شد، بلکه خود به یکی از کانونهای اصلی اعتراض، آگاهیبخشی و مقاومت مدنی تبدیل گردید. مدارس و دانشگاهها در این دوره نقشی فراتر از نهاد آموزشی ایفا کردند و به فضایی برای بازتاب خواستههای نسل جدید بدل شدند.
جایگاه آموزش و پرورش در بستر قیام۴
آموزش و پرورش همواره نهادی تأثیرگذار در شکلدهی افکار عمومی است. در قیام ۱۴۰۴، این نقش برجستهتر شد؛ زیرا بخش عمدهای از معترضان را دانشآموزان، دانشجویان و معلمان تشکیل میدادند.
مدارس بهعنوان نخستین محیط اجتماعی پس از خانواده، محل شکلگیری پرسشگری، نارضایتی و گفتوگو درباره آینده شدند.
وضعیت مدارس در دوران قیام
اختلال در روند آموزشی
در جریان قیام :
بسیاری از مدارس با تعطیلیهای مکرر یا آموزشهای ناپایدار مواجه شدند.
فضای امنیتی در اطراف مراکز آموزشی افزایش یافت و این مسئله بر آرامش روانی دانشآموزان تأثیر منفی گذاشت.
تمرکز دانشآموزان بر یادگیری کاهش یافت و آموزش رسمی جای خود را به نگرانیهای اجتماعی داد.
تغییر نقش دانشآموزان
دانشآموزان دیگر صرفاً دریافتکننده آموزش نبودند؛ بلکه:
به کنشگران اجتماعی تبدیل شدند،
در اعتراضات مدنی، اعتصابهای نمادین و بیان خواستههای جمعی مشارکت کردند،
از ابزارهایی مانند شبکههای اجتماعی برای انتقال پیامها و آگاهیبخشی استفاده کردند.
نقش معلمان در قیام
معلمان در این دوره نقشی دوگانه و حساس داشتند:
از یک سو، با مشکلات معیشتی، فشارهای شغلی و محدودیتهای حرفهای مواجه بودند.
از سوی دیگر، بسیاری از آنان بهعنوان صدای آگاه جامعه آموزشی شناخته شدند.
برخی معلمان با روشهای غیرمستقیم، مانند تقویت تفکر انتقادی، گفتوگوهای کلاسی و همدلی با دانشآموزان، نقش مهمی در افزایش آگاهی اجتماعی ایفا کردند.
محتوای آموزشی و شکاف نسلی
یکی از مسائل برجسته در دوران قیام ۱۴۰۴، ناهمخوانی محتوای آموزشی با واقعیتهای اجتماعی بود:
کتابهای درسی اغلب از پرداختن به مسائل روز جامعه فاصله داشتند.
دانشآموزان احساس میکردند آموزش رسمی پاسخگوی پرسشها و دغدغههای واقعی آنان نیست.
این شکاف باعث بیاعتمادی نسبت به نظام آموزشی و افزایش گرایش به یادگیری غیررسمی شد.
آموزش غیررسمی و نقش فضای مجازی
در شرایطی که آموزش رسمی با محدودیت روبهرو بود، فضای مجازی نقش پررنگی یافت:
شبکههای اجتماعی به کلاسهای غیررسمی آموزش تاریخ، حقوق شهروندی و آگاهی اجتماعی تبدیل شدند.
دانشآموزان و جوانان از طریق محتواهای دیجیتال، تجربههای زیسته خود را به اشتراک گذاشتند.
این نوع آموزش، سریع، تعاملی و مبتنی بر تجربه واقعی جامعه بود.
پیامدهای تربیتی و روانی قیام بر دانشآموزان
قیام ۱۴۰۴ تأثیرات عمیقی بر نسل دانشآموز گذاشت:
پیامدهای منفی
افزایش اضطراب، ناامنی روانی و فرسودگی ذهنی
افت تحصیلی در برخی مقاطع
کاهش اعتماد به نهادهای رسمی
پیامدهای مثبت
رشد آگاهی اجتماعی و سیاسی
تقویت حس مسئولیتپذیری و همبستگی
افزایش توان تحلیل و پرسشگری
آینده آموزش و پرورش پس از قیام
قیام ۱۴۰۴ این پیام روشن را به همراه داشت که آموزش و پرورش نیازمند تحول اساسی است:
بازنگری در محتوای درسی با توجه به واقعیتهای جامعه
توجه به سلامت روان دانشآموزان
تقویت تفکر انتقادی بهجای آموزش حافظهمحور
مشارکت دادن دانشآموزان و معلمان در تصمیمگیریهای آموزشی
