آیا پاکستان در جنگ ایران و آمریکا واقعا منادی صلح است؟
پاکستان نه تنها از سوی هیأت اعزامی ایران در اسلامآباد، بلکه از سوی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا نیز مورد تقدیر قرار گرفت.
اینترنت بدون سانسور با سایفون دویچه وله
ترامپ هم از شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان و هم از عاصم منیر، فرمانده ارتش این کشور تمجید کرد. او در پیامی در شبکههای اجتماعی نوشت: «آنها افراد بسیار فوقالعادهای هستند و همواره از من بابت نجات ۳۰ تا ۵۰ میلیون نفر در آنچه که میتوانست به جنگی هولناک با هند تبدیل شود تشکر میکنند.»
در حال حاضر مذاکرات صلح میان ایران و ایالات متحده متوقف شده اما هنوز این احتمال وجود دارد که تا پیش از پایان مهلت آتشبس در ۲۲ آوریل گفتوگوها باز هم ازسر گرفته شود.
دویچه وله فارسی را در اینستاگرام دنبال کنید
جی دی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا که ریاست هیأت مذاکرهکننده آمریکایی را بر عهده داشت یکشنبه ۱۲ آوریل در اسلامآباد به خبرنگاران گفت: «واقعیت ساده این است که ما باید شاهد تعهدی صریح و روشن باشیم مبنی بر این که که آنها به دنبال دستیابی به سلاح هستهای نخواهند رفت و همچنین در پی ابزارهایی که قادرشان میسازد بهسرعت به سلاح اتمی دست پیدا کنند نخواهند بود.»
تنشهای منطقهای
برخی کارشناسان بر این نظرند که اسلامآباد برای آن که به عنوان یک میانجی صادق و واقعی صلح شناخته شود باید روابطش را با برخی از کشورهای همجوار، بهویژه افغانستان، کشوری که پاکستان میگوید، با آن در “جنگی آشکار” قرار دارد و همچنین هند، رقیب دیرینهاش که در ماه مه سال گذشته با آن وارد جنگی کوتاه اما مرگبار شد بهبود بخشد.
فاروق سلهریا، تحلیلگر سیاسی پاکستان به دویچه وله میگوید: «جالب اینجاست که در حالی که پاکستان در سطح بینالمللی نقش یک میانجی صلح را بازی میکرد، چین میزبان گفتوگویی یکهفتهای میان کابل و اسلامآباد برای پایان بخشیدن به درگیریهای جاری میان دو طرف بود.»
روابط میان طالبان حاکم در کابل با اسلامآباد از زمانی که این گروه اسلامگرا پس از خروج نیروهای بینالمللی به رهبری آمریکا از افغانستان در سال ۲۰۲۱ دوباره قدرت گرفت رو به تیرگی گذاشته است.
از سال گذشته کابل و اسلامآباد در عمل وارد جنگی مستقیم شدهاند و نیروی هوایی پاکستان آنچه که “پناهگاههای شبهنظامیان” مینامد را در درون افغانستان هدف قرار داده است.
روابط این کشور با هند نیز پس از تشدید تنشهای نظامی در ماه مه ۲۰۲۵ بر سر حملات در پهلگام در کشمیر تحت کنترل هند، همچنان متشنج مانده است.
فاورق سلهریا معتقد است: «این وضعیت نشان میدهد که پاکستان نه از نظر ایدئولوژیک و نه از سر ضرورت میانجی و بانی صلح نیست. مبنای ایدئولوژیک دولت پاکستان بر دشمنی با هند استوار است.»
به عقیده این تحلیلگر سیاسی پاکستان: «تنش کنونی با کابل نیز تا حدی امتداد همین رویکرد هندمحور است. چرا که رژیم طالبان در حال نزدیکشدن به دهلینو است و این موضوع اسلامآباد را خشمگین کرده است. از همین رو، در نقش پاکستان به عنوان یک میانجی صلح جهانی تناقض وجود دارد.»
واکنشهای متفاوت به فشارهای متفاوت
اما فاطمه امان، کارشناس روابط ایران و پاکستان و پژوهشگر ارشد شورای آتلانتیک معتقد است، اگرچه که ممکن است در نگاه اول نقش پاکستان در میانجیگری میان آمریکا و ایران و در عین حال روابط خصمانهاش با کابل و دهلینو تناقضآمیز به نظر برسد، اما در واقع این وضعیت “واکنشهای متفاوت به فشارهای متفاوت” محسوب میشود.
او به دویچه وله گفت: «در حالی که میانجیگری در تنشهای بین آمریکا و ایران برای پاکستان فضای دیپلماتیک ایجاد میکند، مدیریت افغانستان بیشتر به مسئله ثبات مربوط است. این رویکرد بیانگر محدودیت است و نه یک استاندارد دوگانه. پاکستان به دنبال نقشآفرینی منطقهای است، اما با مشکلاتی مواجه است که بهراحتی قابل حل نیستند.»
از نظر امان این وضعیت “آنقدرها هم که به نظر میرسد متناقض نیست”: «پاکستان در حال مواجهه با دو واقعیت متفاوت است. روابطش با ایران و آمریکا بیشتر با دیپلماسی و حفظ جایگاه بینالمللی با ریسک کم مرتبط است. اما افغانستان یک دغدغه امنیتی فوری محسوب میشود که با شبهنظامیگری، بیثباتی مرزی و فشارهای داخلی گره خورده است.»
بنابراین، این مسئله به گمان این کارشناس، “کمتر یک تناقض و بیشتر یک رویکرد دوسطحی” به حساب میآید: نفوذ در خارج و کنترل در داخل.
رضا رومی، تحلیلگر سیاسی، نیز با این دیدگاه موافق است. از نظر او، تعامل اسلامآباد با بحران آمریکا–ایران و تنشهایش با افغانستان در چارچوبهای متفاوتی صورت میگیرد: «مورد اول دیپلماسی کمریسکی است که پاکستان میتواند در آن نقش تسهیلگر ایفا کند؛ اما مورد دوم یک چالش امنیتی فوری است که از شبهنظامیگری و بیثباتی مرزی ناشی میشود. این رویکرد در یک مورد بازتاب ضرورت و فرصت و در مورد دیگر نتیجه نزدیکی جغرافیایی و آسیبپذیری است.»
او در گفتوگو با دویچه وله روشن ساخت: «آنچه بهظاهر یک تناقض به نظر میرسد، در واقع الزامات متفاوت سیاستگذاری است و دولتها سیاستهای خود را بر اساس جغرافیا، تهدیدها و اهرمهای فشار تنظیم میکنند.»
به گفته رومی، پاکستان میتواند بدون خطرپذیری مستقیم در موضوع آمریکا و ایران به تلاش دیپلماتیک دست بزند، اما این کشور در رابطه با افغانستان به دلیل نگرانیهای فعال امنیتی نیاز به رویکردی متفاوت دارد.
ناآرامیهای داخلی
کارشناسان همچنین به حزب تحریک انصاف پاکستان (PTI) به رهبری عمران خان، نخستوزیر سابق این کشور و عملیات نظامی علیه شبهنظامیان در ایالتهای بلوچستان و خیبر پختونخوا در شمال غربی پاکستان اشاره میکنند.
آنها معتقدند که حل مناقشات داخلی میتواند تصویر حکومت پاکستان را به عنوان نهادی که گفتوگو را بر توسل به زور ترجیح میدهد پررنگتر سازد.
فاروق سلهریا، تحلیلگر سیاسی پاکستان در این باره به دویچه وله گفته است: «صلح و آشتی در بلوچستان و خیبر پختونخوا ضروری است. برای آن که پاکستان بتواند خود را به عنوان میانجی صلح جهان معرفی کند، وجود یک دموکراسی کارآمد حیاتی است. با این همه، چنین تغییری در شرایط کنونی بسیار بعید به نظر میآید.»
او زندانی شدن عمران خان را “ضددموکراتیک” نامید و افزود: «سیاست خارجی بازتاب سیاست داخلی است.»
رضا رومی نیز معتقد است که پاکستان با “محدودیتهای ساختاری” در مواجهه با مسائل پیچیده روبهروست و اقدامات اسلامآباد “بیش از آنکه نتیجه انتخاب باشد، حاصل محدودیتهای محیط استراتژیک آن است
